Nick Vanhaute

DSC_5927Nick Vanhaute is kok van opleiding maar was al snel gepassioneerd door techniek. Na veertien jaar achter het fornuis liet hij pot en pan achter en besloot hij om zijn passie te volgen: een vierjarige opleiding horlogemaken in avondonderwijs. “Als kind was ik al gebeten door techniek: stoommachines, draaiende tandwielen, elektromechanica, … Lang dacht ik dat het nooit meer zou kunnen worden dan een hobby”. Vanhaute specialiseerde zich in het herstellen van mechanische uurwerken en is sinds 2009 aan de slag als torenwachter van de Sint-Romboutstoren in Mechelen.

RESTAUREREN, DOCUMENTEREN EN SENSIBILISEREN
In het kader van de heropening van de toren restaureerde Vanhaute de uurwerkinstallatie.Hij documenteerde het proces aan de hand van foto’s en legde de laatste hand aan een gebruiksaanwijzing voor het uurwerk. Hij maakte honderden foto’s van de situatie voor en na de herstellingen. Vanhaute: “Ik wou dat iemand mij een handleiding van het uurwerk had nagelaten ! Het documenteren van zo’n restauratieproces is volgens mij een absolute noodzaak. Toekomstige restauratoren kunnen er enkel maar baat bij hebben.” De mechaniek van een uurwerk is zeer fijn: de restauratie is nauwgezet werk waarbij elk onderdeel zijn functie heeft. Het boek “Torenuurwerktechnieken” van Houtkooper is de bijbel onder de torenuurwerkmakers, maar uiteraard gaan restauratoren mee met hun tijd. “Vroeger was het de gewoonte dat men met een pons nummers ging slaan in het smeedijzer, voordat men het uurwerk uit elkaar haalde. Vandaag de dag gaan we dat natuurlijk niet meer doen. Je laat littekens achter waar de volgende restaurateur, binnen honderd jaar, niets meer aan heeft want nadien heeft er zich zoveel vuilophoping vastgezet, dat die nummers niet meer leesbaar zijn.” Vanhaute houdt zijn opgebouwde expertise niet voor zichzelf, maar wisselt zijn kennis graag uit met vakgenoten. Ook het grote publiek informeert hij – op momenten als Erfgoeddag bijvoorbeeld – over zijn werk. De oudere generatie uurwerkmakers liet niet al te graag in haar potten kijken en stond er niet om bekend om uren te praten over haar ambacht. De jongere generatie probeert dat wel te doen, in de hoop zo informatie door te geven en te sensibiliseren.


URGENTIE EN ERFGOEDZORG: VIJF VOOR TWAALF ?
De wereld van het torenuurwerkmaken is zeer klein, en het aantal klokkenwinkels met traditie gaat zienderogen achteruit. “Iemand die het kort door de bocht stelt, zegt: ‘Een uurwerk aan de toren moet niet meer, want iedereen heeft een gsm of een polshorloge.’ Nu, dan mag je op de markt hier eens tien minuten komen staan, en dan moet je na die tien minuten eens kijken hoeveel mensen er naar boven kijken. Dat is immens. Dan zie je ook vaak dat ze naar boven kijken en dan pas naar hun uurwerk. Als er een torenuurwerk in de buurt is, gaan mensen altijd verifiëren of ze zelf ook een horloge aan hebben. Het is het uithangbordje van uw dorp, van uw stad. Het is vaak de oudst werkende mechaniek van uw dorp en daar moeten de mensen zich van bewust zijn.”
Architecten en aannemers moeten volgens Vanhaute op de hoogte zijn van wat er in een toren zit en waar ze bij werken in een toren allemaal rekening mee moeten houden. Er zijn enkele voorbeelden van dorpstorens waar een gsm-installatie geplaatst werd. “Waar wordt die zender dan geplaatst ? Uiteraard in de ruimte waar het uurwerk staat. Dat staat daar in de weg. Dus dat wordt dan door mensen die er totaal niet mee vertrouwd zijn op een paar uur tijd ontmanteld en naar beneden gegooid en afgevoerd met het oud ijzer. Het gebeurt echt. Of, zoals in de kerktoren van Werchter – dat is nu een beschermd monument – daar staat een gsm-mast in en dat torenuurwerk heeft alle hoeken van de kamer gezien. Dat is echt van de ene naar de andere kant gegooid. Dat zouden we moeten kunnen voorkomen in de toekomst.”


“Je kan zoveel liefde en passie in uurwerken steken als je wil, de kunst bestaat erin dat je ontdekt wordt, dat de mensen weten wat je doet. Daarvoor moet je soms redelijk veel uit de kast halen. Je moet een aantal dingen doen die opvallen.”


STICHTING
Bij de restauratie van het Mechelse torenuurwerk liet Vanhaute zich adviseren door de Nederlandse Stichting tot het Behoud van het Torenuurwerk. “In België bestaat een dergelijk aanspreekpunt niet,” weet Vanhaute, “maar we zijn volop bezig de koppen bij elkaar te steken zodat we er werk van kunnen maken. Zo’n stichting zou kunnen adviseren, coördineren en ervoor zorgen dat er geen ondeskundige restauraties meer worden uitgevoerd. Bovendien kan er dan een database van torenuurwerken in België worden aangelegd, met documentatie en fotomateriaal, waaruit anderen ook informatie kunnen putten.”


INSTROOM – OPVALLEN – STATUUT VAN ZELFSTANDIGE
De opleiding uurwerkmaker die Vanhaute volgde, kende een erg kleine instroom en in het curriculum is geen stage voorzien. Zelf deed hij tijdens het laatste jaar van zijn opleiding ervaring op bij een groot bedrijf. “Wat ik zelf ondervonden heb, is dat je zoveel liefde en passie in uurwerken mag steken als je wil, de kunst bestaat erin dat je ontdekt wordt, dat de mensen weten wat je doet. Daarvoor moet je soms redelijk veel uit de kast halen. Je moet een aantal dingen doen die opvallen.” Voor hem was de restauratie van de uurwerkinstallatie in Mechelen een gouden kans om zichzelf in de kijker te werken. Het bedrijf waar hij tijdens zijn opleiding aan de slag was, geeft hem ook nog regelmatig opdrachten. Vandaag is Vanhaute in loopbaanonderbreking voor zijn job bij de Stad Mechelen. Hij timmert aan de weg om als zelfstandige zijn eigen atelier voor herstelling van mechanische uurwerken volledig op punt te stellen. In onderaanneming bij andere firma’s restaureert hij zo’n twee à drie torenuurwerken per jaar.